Music therapy in a specific country is
presented each month

Search entire Voices Fortnightly Columns Country of the Month Main Issues Moderated Discussions
powered by FreeFind

August 2005

MUZYKOTERAPIA W POLSCE

Przez Sebastian Mucha, Zbigniew Eysymontt & Wita Szulc

 
 

POLSKA MUZYKOTERAPIA MA WIELE TWARZYprzez Wita Szulc.

MUZYKOTERAPIA W ŚLĄSKIM CENTRUM REHABILITACJI W USTRONIU przez Sebastian Mucha & Zbigniew Eysymontt.

PROJEKT UTWORZENIA MIĘDZYNARODOWEJ SIECI SZPITALI STOSUJĄCYCH MUZYKOTERAPIĘ przez Sebastian Mucha & Zbigniew Eysymontt.

 
 

POLSKA MUZYKOTERAPIA MA WIELE TWARZY

Przez Wita Szulc

Jedną z nich jest muzykoterapia stosowana w szpitalach ogólnych i centrach rehabilitacji medycznej. W Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie przez ponad 30 lat lekarz anestezjolog i dyplomowany muzykoterapeuta Maciej Kierył stosował oryginalną opracowaną przez siebie metodę relaksacji chorych dzieci, opisaną w wielu artykułach, demonstrowaną na licznych konferencjach na terenie całej Polski, kursach, studiach wyższych i stosowaną obecnie w wielu polskich szpitalach, a także szkołach pod nazwą „Mobilny Model Rekreacji Muzycznej”. W oparciu o ten model, w odniesieniu do dzieci nadpobudliwych pisze , pod moim kierownictwem rozprawę doktorską Diana Gulińska – Grzeluszka. Wyniki wstępne prezentował jej plakat pokazany na 6. Europejskiej Konferencji Muzykoterapeutów w Jyvaskyla w Finlandii 16-19.06 2004 r.

Muzykoterapia w polskich szpitalach stosowana jest albo jako odrębna metoda terapeutyczna, i tak jest w przypadku Centrum Rehabilitacji Medycznej w Ustroniu, albo w połączeniu z innymi formami terapii przez sztukę – choreoterapią, biblioterapią, aktywnością wolnoczasową, czasem także thalassoterapią i hortikuloterapią ,i taką formę ma opisany przeze mnie i zweryfikowany Model Kulturoterapii (Szulc, 1994). Koncepcja kulturoterapii, w której muzykoterapia zajmuje czołowe miejsce, wykładana jest w Polsce m.in. na Wydziale Pedagogiczno – Artystycznym Uniwersytetu A. Mickiewicza w Kaliszu, w Wyższej Szkole Humanistyczno – Menedżerskiej „Milenium” w Gnieźnie i na studiach doktorskich na Uniwersytecie Wrocławskim. Dwie ostatnie z wymienionych uczelni zgłosiły swoje programy do Europejskiego Konsorcjum Edukacji Arteterapeutów (ECARTE). Akredytację otrzymał już Uniwersytet Wrocławski.

Muzykoterapia ma szansę zaistnienia w wielu innych polskich szpitalach, pod warunkiem stworzenia jej tak dogodnych warunków jak te, która zapewnia dyrektor Śląskiego Centrum Rehabilitacji w Ustroniu.

Odsyłacze

Szulc, Wita (1994). Kulturoterapia. Wykorzystanie sztuki i działalności kulturalno - oświatowej w lecznictwie. Poznań

MUZYKOTERAPIA W ŚLĄSKIM CENTRUM REHABILITACJI W USTRONIU

Przez Sebastian Mucha & Zbigniew Eysymontt.

CHARAKTERYSTYKA SZPITALA

Mottem Śląskiego Centrum Rehabilitacji w Ustroniu jest zdanie „…Śląskie Centrum Rehabilitacji to szpital z sercem”. Nie jest tak tylko dlatego, że szpital specjalizuje się m. in. we wczesnej poszpitalnej rehabilitacji osób po przebytym zawale mięśnia sercowego, operacjach serca typu „by-pas”, zabiegach poszerzenia tętnic wieńcowych, czy wszczepieniu sztucznych zastawek serca. W szpitalu tym przebywają również pacjenci po operacjach ortopedycznych i urazach narządu ruchu. To serce, to ciepłe, osobiste podejście do pacjenta, całościowe, holistyczne traktowanie jego problemów i nie ograniczanie ich tylko do gojenia ran i poprawy kondycji fizycznej.

W szpitalu rehabilitowanych jest równocześnie 136 pacjentów. Oprócz tego szpital prowadzi rehabilitację ambulatoryjną.

Trzon kadry lekarskiej stanowią specjaliści rehabilitacji medycznej, ortopedii, reumatologii, chorób wewnętrznych i medycyny rodzinnej, a także pielęgniarki, dietetyk i psycholog.

Dla każdego pacjenta opracowywany jest indywidualny model rehabilitacji na podstawie kompleksowej oceny zespołu rehabilitacyjnego i badań diagnostycznych, które mogą być wykonane dzięki nowoczesnej aparaturze. Nie mniej ważnym elementem rehabilitacji jest psychoedukacja i krótkoterminowa psychoterarapia oraz muzykoterapia.

OGÓLNY ZARYS ZAJĘĆ Z MUZYKOTERAPII

Zajęcia odbywają się w tzw. „Ogrodzie Zimowym”. Jest to duża, przestronna sala, w której organizuje się również zajęcia z zakresu edukacji zdrowotnej (tzw. „Szkoła Zdrowia”) oraz imprezy kulturalne dla pacjentów. Do wyposażenia sali należy m. in. magnetofon, odtwarzacz płyt CD, 2 mikrofony bezprzewodowe, dobrej jakości nagłośnienie, rzutnik multimedialny i rzutnik folii, ekran, pianino i akordeon oraz wygodne krzesła dla pacjentów. Cykl zajęć obejmuje 15 spotkań, które odbywają się w godzinach popołudniowych od poniedziałku do piątku w trakcie 3-tygodniowego pobytu. Pacjenci są podzieleni na 3 grupy. Ilość uczestników waha się w granicach 12-20 osób. Zmienna frekwencja, wynika najprawdopodobniej z warunków pogodowych (konkurencja ze spacerami), niedoskonałego systemu informacji dla pacjentów, oraz zmiennego ich samopoczucia. Spotkanie terapeutyczne trwa ok. 35 minut. Zabieg muzykoterapii jest traktowany jako „obowiązkowy”, czyli podobnie jak na przykład gimnastyka czy zabiegi fizykoterapeutyczne, wpisywany jest do karty zabiegowej.

Główne cele prowadzenia zajęć w zakresie muzykoterapii to

• podniesienie nastroju i poprawa samopoczucia psychofizycznego
• redukcja napięć psychofizycznych
• relaks i odpoczynek
• umuzykalnienie i uwrażliwienie na muzykę
• wzajemne poznanie się

Program zajęć obejmuje następujące elementy:

1. Trening autogenny Schultz’a (jedna z muzykoterapeutycznych technik relaksacyjnych)
2. Technika wizualizacji (z wykorzystaniem komentarza słownego oraz muzyki z odgłosami przyrody)
3. Ćwiczenia na wyobraźnię muzyczną
4. Zapoznawanie się z różnymi gatunkami muzycznymi: muzyką poważną, jazzową, filmową, elektroniczną i in.
5. „Felietony” muzyczne dotyczące: muzykoterapii, historii muzyki, kompozytorów, wykonawców...
6. Muzyka „na żywo” na akordeonie, pianinie – z możliwością aktywnego udziału uzdolnionych muzycznie kuracjuszy.
7. Wspólny śpiew muzyki biesiadnej oraz polskiej muzyki rozrywkowej.
8. Zastosowanie w terapii elementów tańca.
9. Quizy muzyczne, dotyczące utworów polskich i zagranicznych.
10. Możliwość posłuchania „na życzenie” po zajęciach pozostałych gatunków muzycznych.

Pacjentom przychodzącym na zajęcia po raz pierwszy trzeba było wspomnieć o kilku prostych zasadach: aby się nie spóźniać (gdyż otwieranie i zamykanie drzwi rozprasza pozostałych uczestników, szczególnie w trakcie treningu autogennego Schultz’ a oraz wizualizacji), oraz aby nie rozmawiać w trakcie zajęć.

Dobierając repertuar do poszczególnych zajęć zwracam uwagę aby prezentowane utwory były zróżnicowane gatunkowo, pamiętając jednocześnie o tym, żeby ich melodie nie były zbyt skomplikowane oraz aby posiadały konsonansowe współbrzmienia. Pamiętam aby muzyka była percepcyjnie przystępna. W głównej mierze wykorzystuję muzykę instrumentalną: poważną (zarówno oryginalną jak i transkrypcje), jazzową, filmową (szczególnie przydatną w trakcie ćwiczeń na wyobraźnie muzyczną), elektroniczną oraz rozrywkową w aranżacji na solowe instrumenty takie jak: fletnia Pana, gitary hawajskie, flet, trąbka, saksofon, fortepian.

Prowadząc rozmowy terapeutyczne zwracam uwagę aby wypowiedział się każdy pacjent. Szczególnie rozmowni są starsi pacjenci pod wpływem słuchanych utworów z początków II połowy XX wieku, którzy wspominają wówczas swoje młode lata.

Mamy świadomość, że ocena skuteczności, efektów zajęć muzykoterapeutycznych, metodami ścisłymi jest trudna ze względu na duży subiektywizm ocen. Aby dowiedzieć się co pacjenci sądzą na temat zajęć, czego oczekują, co się im podobało, a co nie oraz jakie są ich preferencje muzyczne skonstruowałem więc specjalną ankietę. Odpowiedzi ankietowe stanowią dla mnie cenną wskazówkę na przyszłość : co powinienem ulepszyć, co zmienić, w jaki sposób spełnić oczekiwania pacjentów nie pomijając wartości terapeutycznych.

Z powyższej tabeli wynika, że pod względem płci nieznacznie przeważają mężczyźni (57%) nad kobietami (43%).

Analizując wiek pacjentów można zauważyć, że większość kobiet jest w przedziale wiekowym 50-60 lat, natomiast mężczyźni są przeważnie w wieku 60-70 lat.

Najchętniej słuchane przez kuracjuszy gatunki muzyczne to: muzyka rozrywkowa (34%) i muzyka z lat 60/70 (32%).

Mniejszą popularnością cieszy się muzyka operetkowa (16%) oraz muzyka poważna (11%). W osobnej rubryce (inne...) pacjenci mogli wpisać wg własnego uznania swoje ulubione gatunki muzyczne, które nie zostały wymienione powyżej. Wśród gatunków tych najczęściej wymieniane były: muzyka biesiadna, etniczna, operowa, relaksacyjna, oraz takie gatunki jak: blues, country, disco-polo, jazz, poezja śpiewana oraz rock.

W kolejnej tabeli mamy wykaz jak pacjenci ocenili zajęcia z muzyko-terapii. Wygląda to następująco: ocena 5(47%), 4(34%), 3(15%), 2(2%), 1(2%).

Najbardziej lubiane elementy zajęć to: wspólny śpiew (31%), słuchanie muzyki (30%), gra na akordeonie (29%). Mniejszym zainteresowaniem cieszy się taniec (10%). Wynika to w większości przypadków z tego, że pacjenci są skrępowani obecnością innych kuracjuszy. W przyszłości w związku z tym, elementy tańca będą tylko dla osób chętnych.

Następne pytanie dotyczyło tego co dał Pani lub Panu udział w zajęciach z muzyko-terapii. Odpowiedzi przedstawiają się następująco: poprawa samopoczucia psychofizycznego (44%), rozbudzenie wyobraźni muzycznej (23%), pogłębienie wiedzy muzycznej (17%), lepszy kontakt z otoczeniem (16%).

Ostatnie pytanie ankietowe dotyczyło uwag pacjentów odnośnie zajęć. Najczęściej pojawiające się uwagi to:

• niska temperatura pomieszczenia w chłodne dni (po wymianie okien zrobiło się cieplej)
• cichy wolumen brzmienia głośników (została zakupiona kwadrofonia)
• odgłosy telewizora z sali telewizyjnej, która sąsiaduje z Ogrodem Zimowym (obecnie odbiorniki TV są w pokojach)
• prace remontowe w trakcie zajęć (zostały ukończone)
• spóźnianie się lub wcześniejsze wychodzenie z powodu innych zabiegów (sporadyczne wypadki)
• głośne rozmowy pacjentów (odnosi się to do osób niedosłyszących)
• za mało muzyki poważnej, jazz’ owej, filmowej, etc. (są to uwagi osób, które chodzą na zajęcia „w kratkę” i trafiają na dni, w których nie ma akurat ich ulubionych gatunków muzycznych)
• czytany tekst w trakcie wizualizacji (są osoby, którym to przeszkadza w trakcie ćwiczeń na wyobraźnię muzyczną).

Z wypowiedzi wynika generalnie, że cel zajęć muzyko-terapeutycznych jest dość dobrze realizowany : muzykoterapia dostarcza pacjentom chorym na serce wyciszenia, odprężenia, przyczynia się do poprawy samopoczucia psychofizycznego, pozwala zapomnieć o chorobie, poprawia nastrój i pogłębia więzi międzyludzkie. Ankieta będzie udoskonalana pod względem merytorycznym i możliwości pogłębionej oceny statystycznej.

Zaprezentuję teraz kilka zdjęć przedstawiających fragmenty zajęć.

Zdjęcie nr 1 – „Śpiew przy akompaniamencie akordeonu”

Zdjęcie nr 2 – „Elementy tańca”

Zdjęcie nr 3 – „Wspólne muzykowanie”

In order to further improve the present formula of music therapy in our hospital we are planning to arrange for a separate room for relaxation with the sounds of music in the background.

PROJEKT UTWORZENIA MIĘDZYNARODOWEJ SIECI SZPITALI STOSUJĄCYCH MUZYKOTERAPIĘ

Przez Sebastian Mucha & Zbigniew Eysymontt.

Aby udoskonalić obecną formę zajęć muzyko-terapeutycznych planuje się w przyszłości wydzielenie osobnego, bardziej kameralnego pomieszczenia do relaksacji muzycznej.

Bardzo obiecująca będzie również wymiana doświadczeń pomiędzy szpitalami w tworzonej obecnie międzynarodowej sieci szpitali kardiologicznych stosujących muzykoterapię w rehabilitacji.

Wykorzystując kontakty osobiste z okresu w którym Śląskie Centrum Rehabilitacji brało udział w projekcie WHO Pilotujący Szpital Promujący Zdrowie, nawiązaliśmy kontakt z Dyrektorem sektora biznesowego (w orginale Director of Bussiness Services) Szpitala Altnagelvin w Londonderry (Północna Irlandia) Panem Raymondem McCartneyem, który już wcześniej wyrażał chęć takiej współpracy. Przedmiotem wspólnego projektu ma być zainicjowanie powstania niewielkiej grupy („sieci”) szpitali europejskich, które wykorzystują muzykę i inne sztuki piękne, jako remedium terapeutyczne w procesie leczenia i rehabilitacji. Przewidujemy również udział szpitali, które dopiero mają zamiar rozpocząć leczenie sztuką i będą rozwijać tę metodę równolegle z prowadzeniem projektu. Nie jest wykluczony towarzyszący udział szpitali z poza Europy. Przypuszczamy, że najczęściej stosowane w szpitalach są zajęcia z zakresu:

• Muzykoterapii
• Terapii tańcem
• Zajęcia z zakresu sztuk plastycznych (malarstwo, rzeźba, grafika…)
• Drama

Pierwszym etapem jest poszukiwanie chętnych do uczestnictwa w projekcie. Oprócz wspomnianego szpitala Altnagelvin wstępną deklarację złożył szpital rehabilitacyjny St. Irmingard ( Niemcy) – osoba kontaktowa – prof. Klaus Dieter Hullemann oraz szpital Beskidzkie Centrum Rehabilitacyjne w Czeladnej (Czeska Republika), osoba kontaktowa – dr Milan Bajger, Wydział Muzykoterapii Uniwersytetu Witten-Herdecken - oferta Profesora Dawida Aldridge’a.

Nawiązaliśmy również kontakt z prof. Witą Szulc – Przewodniczącą Zarządu Głównego Stowarzyszenia Arteterapeutów Polskich „Kajros”. Równocześnie piastuje Ona funkcję jako Reprezentantka Polski w Europejskim Stowarzyszeniu Muzykoterapeutów. Chętnie skorzystamy z Jej szerokich kontaktów międzynarodowych oraz doświadczeń na polu arte- i muzyko- terapii.

W następnym etapie spróbujemy skonstruować niezbędne minimum działań które będą kwalifikować szpital do projektu, a następnie wspólny system oceny efektów. Konieczne będą wzajemne wizyty w poszczególnych szpitalach, a także przynajmniej jedno lub więcej wspólnych spotkań roboczych. Elementem projektu będą indywidualne lub zbiorowe wystąpienia jego uczestników na konferencjach naukowych. Po zakończeniu projektu, który miałby potrwać 2-3 lata, podejmiemy próbę przedstawienia efektów w obszerniejszej publikacji, która może służyć tym, którzy pragną rozwinąć ten kierunek terapii.

Serdecznie zapraszamy również inne szpitale, które były by chętne do współpracy z naszym szpitalem.